Karapınar Ziraat Odası Başkanlığı

BİLGİ BANKASI

Şeker Pancarı Yetiştiriciliği
Şeker Pancarı Yetiştiriciliği

Şeker Pancarı Yetiştiriciliği

ŞEKER PANCARI YETİŞTİRME TEKNİKLERİ

 Şeker pancarı Karapınar tarımı için en önemli bitkilerin başında gelmektedir. Karapınar çevresinde gerek kamuya gerekse özel sektöre ait 3-4 adet Şeker Fabrikası bulunmaktadır. Bu durum Karapınar tarım alanlarında şekerpancarı üretimi için ciddi bir potansiyel oluşturmaktadır. Karapınarlı üreticilerimiz de yüksek verim ve şeker oranı ile bu potansiyeli fazlası ile yerine getirmeye çalışmaktadırlar. Bölgemizde şekerpancarı verim ve kalitesinde sorun yaşanmaması için toprak hazırlığı, gübreleme, ekim, bakım, hastalık ve zararlılarla mücadele, sulama, hasat işlemleri ile ilgili üreticilerimize kısa hatırlatmalar aşağıda başlıklar halinde yapılmıştır.

 Toprak Hazırlığı

Şeker pancarı baharlık ürünlerde en erken ekilen bitkilerin başında geldiği için, ilkbaharda sağlıklı bir tohum ya yetiştiriciliğinde toprak hazırlığında sonbahar sürümü mutlaka yapılmalıdır. Sonbahar sürümü yapılan tarlalarda; Sonbahar ve kış yağışlarından daha çok istifade edilir, İlkbahara daha kolay tarla ve tohum yatağı hazırlığı yapılır. Sonbahar sürümünün yapılmaması durumunda tarla ilkbaharda işlenmek zorunda kalınacağından, ekime kadar geçen süre içinde tarla ile çok oynanır. Bu da uzun süre alacağından tarlanın tavı kaçırılmış ve de tohum ekimi geciktirilmiş olur. Ayrıca şekerpancarı kök gelişiminin sağlıklı olması ve çatallaşmanın önüne geçmek için 4-5 yılda bir pulluk taban katmanın 50-60 cm derinliğinde dip kazan çekilerek kırılması gerektiği unutulmamalıdır.

Çeşit Seçimi

Şeker pancarı tarımında tohumluk seçiminde çiftçilere esneklik sağlanmakta, çiftçiler fabrikanın verdiği tohumun yanı sıra piyasadan temin ettiği farklı şeker pancarı tohumluklarını da kullanabilmektedir. Çiftçilerimizin kendileri geçmiş yıllardaki deneyimleri ve tohum maliyeti konusunda yapacakları ekonomik değerlendirme sonucu yörenin iklim ve toprak yapısına uygun çeşitleri tercih etmelerinde fayda var. Şekerpancarı tohumları 100 adetlik üniteler halinde satılmaktadır. Tohumların bazıları kaplamalı bazıları ise çıplak tohumlardan oluşmaktadır. İyi toprak hazırlığı yapılmış çıkış sorunu yaşanmayan çok gayse oluşturmayan topraklarda kaplamalı, tav ve gayse problemi yaşanan topraklarda ise çıplak tohumların daha iyi çıkış performansı gösterdikleri gözlenmektedir.

Çiftçilerimiz son yıllarda piyasada çok sayıda çeşidin olması nedeni ile bilinçsizce çok yüksek fiyatlarla tohumlar almakta ve bu tohumları da normal ekim normundan çok daha sık ekmektedir, bu durum çiftçinin ürün maliyetini yükseltmektedir.

 Münavebe

Şeker pancarı dörtlü münavebe sisteminde dört yılda bir aynı tarlaya ekimi yapılmaktadır. Fakat son yıllarda gerek kota artışı gerekse çevre fabrikalardan oluşan talepler nedeni ile münavebeye dikkat edilmediği gözlenmektedir. Son zamanlarda çiftçi tarlalarımızda yaptığımız incelemelerde bu durumdan dolayı toprak kaynaklı hastalıklarda önemli artışlar gözlenmeye başlanmıştır. Bölgede şekerpancarı tarımının sürdürülebilirliği açısından çiftçilerimizin mutlaka dört yılda bir aynı tarlaya şekerpancarı ekmeleri ve patates gibi yumrulu bitkilerle arka arkaya ekmemeye özen göstermelidirler.

Ekim

Karapınar ilçesinde her yıl olmamakla birlikte uzun yıllar ortalamasına göre Nisan ayının ortasına kadar ilkbahar donları görülebilmektedir. Toprak sıcaklıları dikkate alındığında Karapınar’da şekerpancarı için Mart sonu Nisan ortası en uygun ekim zamanıdır. Fakat son yıllarda görülen Mart sonu-Nisan başı don olayları şekerpancarı üreticilerini olumsuz etkilemiştir. Bazı çiftçilerimiz ekim işlemini Nisan ayı ortalarına kaydırmıştır. İlkbaharda geç donların yol açtığı mükerrer ekimlerin korkusu ile ekim zamanını çok geciktirmek genelde kazanç yerine zarar da verebilmektedir. Bu yüzden toprak sıcaklığı ve iklim ideal koşullara geldiğinde ekim işlemini yapmak en doğrusudur. Şeker pancarı tohumları 4-5 oC toprak sıcaklığında toprak yüzeyine çıkabilirler. Ekime başlama zamanı 0- 5 cm derinlikte, toprak sıcaklığının düzenli olarak 5-7 oC’yi bulduğu, yağış durumuna göre toprak yüzeyinin tırmıkla işlenme durumuna geldiği yani ideal toprak tavının olduğu zamandır. Karapınar ilçemiz için Nisan ayı başı en uygun ekim zamanı olarak gözlenmektedir.

 

 

Tablo: Ekimde uygulanan bitki sıklığına göre kullanılan tohum sarfiyatı

Sıra

Üzeri

(Cm)

100 Adetlik bir ünite tohum ile ekilebilir alan

8

3,6

10

4,5

12

5,4

15

6,8

20

9,0

 

Tohum israfını ve tekleme işçiliğini azaltmak için, sıra üzeri ekim mesafesi toprak verimliliği ve tavına göre ayarlanmalıdır. Bunun için ekimin tavında yapılması, ideal bitki sıklığına ulaşmada en iyi neticeyi verecektir. Son yıllarda çiftçilerimiz tekleme işçiliğinden kaçmak için 45 x 16 cm seyrek ekim modelini uygulamaya başlamışlardır.

Ülkemizde şeker pancarı 45 cm sıra arası mesafeye ekilmekte ve genel olarak 20-25 cm mesafede teklenmektedir. Bir dekarda 9.000-10.000 adet bitki yüksek verimlilik için en iyi sonucu vermektedir. Tekleme yapılırken pancarların zedelenmemesine dikkat etmek gerekir.

Şeker pancarı yetiştiriciliğinde iki kez çapa yapılmalıdır. Makine ile çapalamada pancarların köklerinin yaralanmamasına dikkat edilmelidir.

Şeker pancarının topraktan kullandığı besin maddelerinin en büyük rakibi yabancı otlardır. Bu nedenle pancarın çimlenmesinden hasadına kadar olan dönemde yabancı otlarla mücadele etmek gerekir. Yabancı otlar pancarın besinine, suyuna, havasına ve güneşine ortak olur. Bu yüzden tarlamızdaki ot yoğunluğuna göre ilaçla ve çapalama ile mücadele edilmelidir.

Şeker pancarının besin maddesi tüketimi tür, iklim ve toprak şartlarına bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Gündüz güneşli ve sıcak, gece ise serin iklim koşulları şeker pancarından yüksek verim ve kalitenin alınmasında çok önemlidir. En doğru gübreleme tavsiyeleri toprak ve yaprak analiz sonuçlarına göre yapılabilmektedir.

Şekerpancarı topraktan 6 ton kök verimi için topraktan 15 kg/da Azot,  10 kg/da Fosfor, 12 kg/da Potasyum kaldırmaktadır. Ayrıca topraktaki diğer makro ve mikro besin elementlerinin miktarı da verim kaliteyi önemli ölçüde etkilemektedir.

Sulama

Şeker pancarının bir yetişme döneminde tükettiği su miktarı toplam 700 - 800 mm arasında değişir. Bitki yetişme süresi boyunca ihtiyaç duyulana sulama suyu miktarı ise 650 mm civarındadır. Şeker pancarına kesinlikle suya ihtiyacı olmadan su verilmemelidir.

İlk suyun mümkün olduğunca geç verilmesi, pancar kökünün gelişmesine yardımcı olur. Dolayısıyla kök gelişmesi derinlerde teşekkül eder ve neticede iyi kök şekline sahip, yüksek verimli ve kaliteli pancar elde edilir.

Sulama suyu aralığını iklim, bitki ve toprak yapısı belirler. Şeker pancarı en yüksek su tüketimini Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında yapmaktadır. Şeker pancarının etkili kök derinliği 90 cm olarak kabul edilebilir.  Bu derinlikteki mevcut nemi her sulamada tarla kapasitesine getirilmelidir.

 Cercospora Yaprak Leke Hastalığı

Cercospora yaprak leke hastalığı Karapınar bölgesinde şekerpancarında başta şeker oranı olmak üzere verim ve kaliteyi en fazla etkileyen hastalıktır. Aylık ortalama sıcaklığın 20 oC’ın üstünde seyrettiği ve yaprakların çok sık ıslandığı, sık ve çok yağış alınan, yağmurlama sulama yapılan veya sık ve uzun süreli çiğ oluşan dönemlerde hastalık gelişimi artmaktadır. Özellikle Mayıs-Haziran aylarının normalin üzerinde yağışlı geçmesi durumunda hastalığın ilk enfeksiyonları için uygun koşulların oluştuğu, haziran ayından sonra havalar yağışsız da geçse, hastalığın tarlada gelişmesi için yağmurlama sulama ile uygun koşulların oluşmasından dolayı hastalık tüm üretim sezonu boyunca bitkilerdeki zararını devam ettirmektedir.

Hastalık bitkinin yapraklarını tahrip ederek zarar yapar. Yapraklarda ilk önce çok küçük etrafı mor ve kırmızımsı-kahverengi ortası açık gri dairesel lekeler şeklinde başlar. Başlangıçta çok az sayıda ve küçük yuvarlak şeklinde görülen lekelerin sayısı hızlı bir şekilde artar ve tüm yaprak yüzeyini kaplar. Pancarın en dış yapraklarından başlayan hastalık dıştan içe doğru gelişerek tüm yaprakları kurutur. Bu arada pancar yaşamsal faaliyetlerini sürdürmek için zorundan sürekli olarak göbek kısmından yeni yapraklar çıkarır. Bunun sonucunda pancar enerjisini sürekli olarak yeni yaprak oluşturmaya harcayarak yeterli irilikte ve yeterli polar da pancar kök gelişimi gerçekleşmez.

Cercospora hastalığına karşı alınabilecek kültürel mücade yöntemleri hastalığa toleranslı çeşitler ekmek, 4 lü münavebeye uymak, hastalığa konukçuluk eden sirken, karapazı, horozibiği ve sinir otu gibi yabancı otlarla mücadele yapılmalıdır. Yapılan kontroller sonucu 100 adet şeker pancarı yaprağının 5’inde en az bir Cercospora lekesi görülürse hemen koruyucu ilaçlamalara başlanılmalıdır.

 Kök Yanıklığı Hastalığı

Kök yanıklığı hastalığı özellikle pancar ekim döneminin yağışlı geçtiği yıllarda görülür. Bu hastalık çimlenme ve çıkış kayıpları ile tarlalarda dekardaki bitki sayısının azalmasına yol açar. Bazen ağır enfeksiyonlarda ikinci bir ekim gerekebilir.

            Kök yanıklığı enfeksiyonu tohumların çimlenmesi sırasında başlar ve bitkilerin 8-12 yaprak dönemine kadar sürer. Hastalıklı tarlalarda zayıf bir tohum çıkışı göze çarpar. Hastalığın etkisi erken devrede bitkilerde öldürücü olur, daha sonraki evrelerde bitkiyi öldürmeyerek bitkilerde ciddi gelişme geriliğine neden olurlar. Kök yanıklığına bazı funguslar (mantarlar) neden olur ve bu mantarların bazısı tohum kaynaklı bazıları toprak kaynaklıdırlar.

Mücadelesi

Hastalığın kontrolü ülkemizde tohum ilaçlaması ile yapılır. Uygun fungisit (mantar ilacı) uygulaması ile kök yanıklığı hastalığının zararı büyük ölçüde önlenir. Konya şekerin çiftçilere satışını yaptığı şeker pancarı tohumları bu hastalığa karşı ilaçlanmış olup, ilave olarak bir ilaçlamaya gerek yoktur. İlaçlamalardan iyi sonuç almak içinde şeker pancarı üreticileri aşağıdaki hususlara da özen göstermelidirler.

  • İyi tohum yatağı hazırlanmalıdır.
  • Erken ve derin ekimden sakınılmalıdır.
  • Tarlanın kaymak ve kabuk bağlaması önlenmeli.
  • Pancar aynı tarlaya dört yılda bir ekilmeli. 4 yıllık münavebede şeker pancarına akraba bitkilere yer verilmemeli.
  • Tarla tesviyesi iyi olmalı ve uygun drenajla tarlada su göllenmesine fırsat verilmemelidir.

Eğer kök yanıklığından sorumlu fungus(mantar) Fusarium ise o zaman tarlaya yağmurlama kurulur, bitkiler sağlıklı yeni yan kökler oluşturana kadar, toprağın üst 3-5 cm’si her seferinde çok, 5-10 mm su verilerek, kurumaya yüz tutmadan arada bir sulanır

Şeker Pancarı Kök Çürüklüğü Hastalığı

            Şeker pancarında kök çürüklüğüne toprakta bulunan bir kısım mantar ve bakteri neden olur. Dört yıllık münavebeye uymayarak üst üste veya iki yılda bir şeker pancarının ekildiği tarlalarda yoğun olmak üzere uzun yıllardır şeker pancarı tarımının yapıldığı alanlarda gün geçtikçe artış gösteren bu hastalıklar aynı zamanda siloya da taşınarak sağlıklı pancarların çürümesine neden olurlar. Doğal drenajı iyi olmayan, sıkı bünyeli ağır yapılı topraklarda ve tarla tesviyesi iyi olmayıp su göllenmesi olan tarlalar da kök çürüklüğü hastalıkları daha yaygın görülebilmektedir.

            Hastalık yapıcı mikroorganizmalar köklerden girerek dıştan içe doğru çürümeyle beraber bitkinin su ve besin maddesi taşıyan iletim demetlerini de istila ederek bitkilerde su ve besin maddesi taşınımını engellerler. Bunun sonucu olarak bitkilerin toprak üstü kısımlarında yapraklarda solgunluk ve renk açılması göze çarpar. Tarlalarda öbek öbek gözlenen solgun bitkilerde daha sonra tümden çökmeler ve kurumalar gözlenir. Bu tip bitkiler köklendiğinde köklerinde mikrobun türüne göre değişik renk ve durumlarda çürümelerin meydana geldiği fark edilir.

Kök çürüklüğü hastalığına neden olan organizmalar farklı olmakla birlikte bunların zararını azaltmak için yapılacak uygulamalar benzerdir. Kök çürüklüğü hastalığının zararını azaltmak için aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir.

  1. En az dört yıllık münavebeye yer verilmelidir. Münavebe de pancardan sonra ve önce yumrulu bitkilere (havuç, patates vb.) yer verilmemelidir.
  2. Çürüyen pancarlar tarlada bırakılmamalıdır. Sürülerek tarla toprağına karıştırılmamalıdır.
  3. Yeterli ve düzenli sulama yapılmalıdır. Aşırı sulamalardan sakınılmalıdır. Mümkünse damla sulama sistemiyle bitkiler sulanmalıdır.
  4. Sonbaharda derin sürüm yapılmalı ve dip kazan çekilmelidir.
  5. Aşırı ve dengesiz gübrelemeden kaçınılmalıdır.

 Hasat

Karapınar bölgesinde şekerpancarı hasatı Ekim ayı başı ile başlar ve Kasım ayı sonuna kadar devam eder.  Çok erken ve çok geç sökümler, verim ve kalitede kayba sebep olur. Yapılan araştırmalar bölgede yüksek verimi ve polar oranı için en uygun hasat zamanı 15 Ekim-Kasım başı arasındaki zaman dilimidir. Şeker pancarı hasadı bölgemizde çoğunlukla kendi yürür hasat makinaları ile yapılmaktadır. Hasat esnasında toprak tavının yeterli olmaması sonucu pancar köklerinin zor sökülmesi ve toprak içinde kırılmasından dolayı önemli hasat kayıpları olmaktadır. Bunun tersi olarak toprak nemi fazla olduğu zaman yapılan hasatlarda aşırı toprak sıkışması ve yüksek fire sıkıntılarına yol açmaktadır.